top of page

Hybride werken: van aanwezigheid meten naar voorwaarden creëren voor uitstekend werk

6 nov
4 minuten om te lezen

Hoe organiseer je hybride werken wanneer medewerkers verspreid werken, projecten complex zijn en flexibiliteit tegelijk een belangrijke troef én een managementuitdaging vormt?



Tijdens Academic World Meets Company op 22 oktober bracht VOCAP opnieuw wetenschap en praktijk samen. Katrien Geebelen, HR Business Partner bij Flanders Make, vertrok vanuit een concrete organisatiecase. Jonas De Kerf, Assistant Professor Arbeids- en Organisatiepsychologie aan de Open Universiteit, legde daar vervolgens de inzichten uit recent wetenschappelijk onderzoek naast.


Het resultaat was geen eenvoudig recept voor het “ideale aantal thuiswerkdagen”. Integendeel. De avond maakte vooral duidelijk waarom de interessante vraag elders ligt:


Onder welke voorwaarden werkt hybride werken – voor dit werk, deze medewerkers en deze organisatie?


De werkplek is niet langer één plaats


De case van Flanders Make maakte meteen duidelijk hoe beperkt de klassieke tegenstelling “thuis of kantoor” soms is.

In een toegepast onderzoek-organisatie werken medewerkers over verschillende sites, teams en projecten heen. Onderzoekers zijn bovendien regelmatig bij klanten. De fysieke aanwezigheid op één bepaalde locatie varieert voor vele medewerkers daardoor sterk. De werkplek is in zo’n organisatie geen vaste plaats, maar een netwerk van werkcontexten.


Daar komt voor Flanders Make een personeelsbestand bij met veel jonge medewerkers en jonge gezinnen, 28 nationaliteiten en een hoge intrinsieke motivatie. Flexibiliteit is in zo’n context niet eenvoudigweg een “extraatje”. Tegelijk moet een organisatie uiteraard richting kunnen geven, samenwerken mogelijk maken en voldoen aan wettelijke en organisatorische vereisten.

Precies daar ontstaat het spanningsveld.


Hoe geef je leidinggevenden voldoende houvast voor afstemming, feedback en teamverbondenheid zonder in micromanagement terecht te komen? Hoe verzoen je formele HR-regels met wat in de praktijk gegroeid is? En hoe krijg je zicht op productiviteit wanneer aanwezigheid steeds minder bruikbaar wordt als maatstaf?

Katrien vatte die uitdaging kernachtig samen:


Van aanwezigheid meten naar voorwaarden creëren voor goed werk.



Wetenschap maakt de discussie tegelijk eenvoudiger én moeilijker


Jonas De Kerf begon met een belangrijke waarschuwing. Wie een eenvoudige wetenschappelijke uitspraak verwacht als “hybride werken werkt” of “hybride werken werkt niet”, zal teleurgesteld worden.


Het onderzoek is methodologisch minder eenduidig dan krantenkoppen soms suggereren. Hybride werken wordt verschillend gedefinieerd en gemeten, causaal onderzoek is schaars, de coronaperiode heeft de context ingrijpend veranderd en zelfs het begrip “prestatie” wordt niet in alle studies op dezelfde manier gemeten.


Toch tekenen zich patronen af.


Gemiddeld heeft hybride werken enkele positieve effecten op onder meer ervaren autonomie, tevredenheid, prestaties en verloopintentie. Maar die effecten zijn relatief klein. Factoren zoals betekenisvol werk, waardering, sociale cohesie, autonomie in het werk zelf en een goede relatie met de leidinggevende wegen vaak zwaarder.


Dat is een belangrijke relativering. Hybride werken is geen wondermiddel waarmee organisaties slecht ontworpen werk, zwak leiderschap of gebrekkige samenwerking kunnen compenseren.


Maar het omgekeerde geldt evenzeer: de mogelijkheid tot thuiswerk zonder meer afschaffen kan wel degelijk gevolgen hebben, zoals de recente sociale onrust bij Maersk heeft aangetoond.Medewerkers waarderen flexibiliteit onder meer vanwege familiale verplichtingen, minder belastend woon-werkverkeer en de mogelijkheid om geconcentreerd werk te verrichten. Jonas wees bovendien op onderzoek waarin werknemers thuiswerkmogelijkheden zelfs afwegen tegen salaris.


Niet de locatie, maar het werk zelf


Een van de belangrijkste inzichten van de avond was dat het soort werk een cruciale variabele is.


Zelfstandig werk, met duidelijke resultaten en weinig nood aan voortdurende afstemming, leent zich gemakkelijker voor hybride werken. Naarmate taken sterker onderling afhankelijk zijn, voortdurend overleg vragen of moeilijk via resultaten te beoordelen zijn, nemen de coördinatiekosten toe. Ervaren medewerkers met een bestaand netwerk bevinden zich bovendien in een andere positie dan starters die veel impliciete kennis nog moeten verwerven.


Taakinterdependentie blijkt zelfs een van de meest consistente factoren in de literatuur. Voor zelfstandig werk kan werken op afstand onderbrekingen verminderen en meer aaneengesloten werktijd creëren. Bij sterk taakafhankelijk werk ontstaan daarentegen wachttijden, extra afstemming en langere doorlooptijden.


Dat verandert de managementvraag fundamenteel.


Niet: “Hoeveel dagen mogen mensen thuiswerken?”


Maar eerder: “Welke activiteiten vragen concentratie, welke vragen interactie en welke werkcontext ondersteunt die activiteiten het best?”



Ook het kantoor moet zijn meerwaarde verdienen


Voor innovatie lijkt fysieke samenwerking vooral meerwaarde te hebben wanneer ideeën moeten worden samengebracht en verder ontwikkeld.

Wie hybride werken organiseert, moet dus niet alleen nadenken over thuiswerk. Ook het kantoor zelf verdient aandacht.


Onderzoek dat Jonas presenteerde toont bijvoorbeeld forse verschillen tussen flexdeskomgevingen en kantoren waarin open én afgesloten ruimtes beschikbaar zijn. In die laatste omgeving rapporteren aanzienlijk meer medewerkers dat ze zich kunnen concentreren en dat de omgeving teamwork ondersteunt.


Een verplichting om naar kantoor te komen lost dus weinig op wanneer medewerkers daar vervolgens geen rustige plek vinden, de hele dag digitaal vergaderen of moeilijker geconcentreerd kunnen werken dan thuis.

Fysieke aanwezigheid krijgt pas betekenis wanneer duidelijk is waarvoor we samenkomen.


Leiderschap: vertrouwen én structureren


Hybride werken betekent evenmin dat leidinggevenden minder belangrijk worden. Integendeel.


Onderzoek wijst erop dat leidinggevenden een belangrijke rol spelen in het verminderen van permanente beschikbaarheidsverwachtingen, het bewaken van grenzen tussen werk en privé en het actief structureren van doelen en werkafspraken. Wat juist schadelijk kan zijn, is controleren op zichtbaar gedrag in plaats van sturen op resultaat.


Daar zit een interessante paradox. Precies wanneer leidinggevenden medewerkers minder rechtstreeks zien, kan de neiging tot controle toenemen. Maar daardoor kan juist de autonomie worden aangetast die voor veel medewerkers een van de belangrijkste voordelen van hybride werken vormt.

Goed hybride leiderschap vraagt daarom tegelijk vertrouwen en duidelijkheid.


Van uniforme regels naar doordacht beleid


Hoe ziet een werkbaar beleid er dan uit?


Uit de wetenschappelijke synthese van Jonas kwamen zes principes naar voren:

  1. Zorg voor billijkheid en transparantie. Niet alleen het aantal thuiswerkdagen telt, maar vooral waarom een regeling bestaat en hoe ze wordt uitgelegd.

  2. Betrek medewerkers bij beslissingen. Een regeling die mee werd vormgegeven, wordt anders ervaren dan een opgelegde regeling.

  3. Beslis op het laagste zinvolle niveau. Wat voor het ene team werkt, hoeft voor het andere niet optimaal te zijn.

  4. Maak expliciete afspraken. Over bereikbaarheid, reactietijden, gezamenlijke kantoordagen en manieren van samenwerken.

  5. Ondersteun leidinggevenden. Geef hen een helder kader, opleiding, tijd en rugdekking wanneer spanningen ontstaan.

  6. Blijf luisteren naar medewerkers. Ook zeer concrete zaken zoals de inrichting van het kantoor bepalen mee of een hybride regeling werkt.


De vraag is uiteindelijk niet of organisaties voor “thuiswerk” of voor “kantoorwerk” moeten kiezen. De uitdaging is een omgeving te ontwerpen waarin medewerkers kunnen presteren, samenwerken en zich ontwikkelen – ongeacht waar het werk op dat moment plaatsvindt.



Misschien was dat wel de belangrijkste conclusie van de avond:


Hybride werken is geen discussie over locaties. Het is een vraagstuk van werkontwerp, leiderschap en vertrouwen.


En precies daar kan arbeids- en organisatiepsychologie de brug slaan tussen wat organisaties in de praktijk ervaren en wat wetenschappelijk onderzoek ons leert.

 

 
 
 

Opmerkingen


bottom of page